Gimnazija "Uroš Predić" u Pančevu, sa tradicijom dužom od veka i po, predstavlja jednu od najuglednijih i najvažnijih prosvetnih ustanova u Vojvodini. Osnovana u vreme austrijske uprave kao carska i kraljevska Viša realka, ova škola je odigrala ključnu ulogu u formiranju intelektualne elite južnog Banata. U njenim klupama sedeli su i sticali prva naučna i umetnička znanja velikani poput Mihajla Pupina i Uroša Predića, pod budnim okom mentora i prosvetitelja prote Vase Živkovića.

U ovom tekstu detaljno opisujemo osnivanje škole, njenu neorenesansnu zgradu, ulogu slavnih učenika i profesora, i značaj Gimnazije u modernom obrazovanju.

Osnivanje i carska dozvola (1863)

Sredinom 19. veka, građani Pančeva su pokrenuli inicijativu za osnivanje potpune srednje realne škole, budući da su dotadašnje trogodišnje škole bile nedovoljne za potrebe privrednog i administrativnog razvoja grada. Inicijativu je svesrdno podržala crkvena opština i ugledni trgovci.

Nakon višegodišnjih pregovora, austrijski car Franc Jozef I potpisao je 1863. godine dekret o osnivanju Državne realke u Pančevu. Nastava je započeta u privremenim objektima, a predavanja su se odvijala na nemačkom jeziku, prateći nastavne planove bečkog ministarstva prosvete. Škola je nudila moderno obrazovanje sa akcentom na prirodne nauke, matematiku, nacrtnu geometriju i jezike, pripremajući učenike za tehničke i trgovačke akademije.

Izgradnja neorenesansne zgrade (1888)

Kako je broj učenika rastao, stara zgrada je postala neadekvatna. Zato je 1888. godine izgrađeno novo, namensko zdanje Gimnazije u ulici koja danas nosi ime Ignjata Barajevca.

Zgrada je projektovana u stilu neorenesanse, sa odlikama austrijskog istoricizma:

  • Fasada: Karakteriše je simetrija, sa rustičnim prizemljem i profilisanim vencima na spratu. Pročelje je ukrašeno pilastrima i reljefnim detaljima oko prozora.
  • Unutrašnji raspored: Široki hodnici, visoke učionice sa velikim prozorima koji obezbeđuju obilje svetla, i namenske laboratorije za hemiju i fiziku.
  • Kabinet fizike: Škola je posedovala izuzetno vrednu zbirku fizičkih instrumenata nabavljenih u Beču i Budimpešti, od kojih se mnogi i danas čuvaju kao istorijska zbirka kabineta (kabinetu je kasnije moderne aparate donirao i sam Mihajlo Pupin u znak zahvalnosti).

Rasadnik velikana – Pupin, Predić i prota Vasa

Najznačajnije stranice istorije Gimnazije ispisane su sedamdesetih godina 19. veka, kada su školu pohađali Mihajlo Pupin (iz obližnjeg Idvora) i Uroš Predić (iz Orlovata).

Prota Vasa Živković kao zaštitnik i mentor

Prota Vasa Živković je u to vreme bio veroučitelj u školi i predsednik crkvene opštine. Kada je mladi Pupin došao u sukob sa austrijskim vlastima zbog pevanja patriotskih pesama i učešća u protestima tokom careve posete, prota Vasa je iskoristio svoj ugled i spasao ga od izbacivanja iz škole. Prota Vasa je prepoznao Pupinov naučni um i sakupio novac od pančevačkih trgovaca kako bi mu omogućio put u Prag. Istovremeno, prota Vasa je uočio crtački talenat Uroša Predića i podsticao ga da se bavi slikarstvom, preporučivši ga kasnije bečkoj akademiji.

Kasnija istorija i preimenovanje

Nakon raspada Austrougarske i stvaranja Kraljevine SHS, nastava se prebacuje na srpski jezik, a škola dobija status Državne realne gimnazije. U znak sećanja na svog slavnog učenika, Gimnazija 1958. godine menja naziv u Gimnazija "Uroš Predić", ime koje ponosno nosi i danas.

U školi su kao profesori predavale brojne istaknute ličnosti, među kojima je bila i prva srpska doktorka nauka Ksenija Atanasijević, koja je predavala filozofiju i klasične jezike, unoseći napredne ideje u učionice.

Gimnazija danas

Gimnazija "Uroš Predić" je danas moderna, elitna srednja škola sa prirodno-matematičkim, društveno-jezičkim i IT smerovima. Zgrada škole je zaštićeni spomenik kulture, a unutar nje se brižljivo čuvaju arhive i uspomene na generacije đaka koji su u ovim učionicama započeli svoje puteve ka svetskoj slavi, dokazujući da banatska realka ostaje večni rasadnik znanja i genijalnosti.